Uitnodiging VOMS-bijeenkomst op 6 maart 2024 plus jaarvergadering

 
Beste mensen,

Graag nodigen wij jullie uit voor de bijeenkomst van de VOMS op 6 maart 2024 om 16.30 uur in Rozenhof aan de Nijmeegsebaan 114 in de Heilig Landstichting. Wij zijn benieuwd naar de voordracht van Henk Vergunst over zijn werkervaringen in Ghana en Suriname. De partners zijn van harte mede uitgenodigd. Omdat er voorafgaand aan de voordracht een korte jaarvergadering is zal er dan aan de partners gevraagd worden de gezelligheid even in de naastgelegen ruimte te zoeken.

Het programma ziet er als volgt uit:
16.30 uur: ontvangst met borrel
16.45 uur: jaarvergadering met de volgende agendapunten:
1. eerste rondvraag
2. notulen jaarvergadering 1 februari 2023 (zie bijlage)*
3. mededelingen voorzitter
3. financieel jaaroverzicht
4. tweede rondvraag
17.00 uur: voordracht Henk Vergunst getiteld “Wat Ghana, Suriname en Nederland gemeen hebben”
18.15 uur: diner

Graag doorgeven met hoevelen je komt en of je deelneemt aan het diner.
Overigens zijn de de verslagen van de voordrachten te vinden op de weblog van de VOMS http://vomscwz.blogspot.com/?m=1
Opgeven graag uiterlijk zondag 3 maart.

Vriendelijke groeten,
Sven, Rogier, Wil en Frank

Voordrachten VOMS 2023

In 2023 zijn er 9 bijeenkomsten geweest, waarbij 7 voordrachten zijn gehouden:


11 januari 2023: Nieuwjaarsbijeenkomst.

1 februari 2023: Frans Werner: “Waarom werd Boerhaave zo beroemd?”.

1 maart 2023: Yvonne Berk: “Ontwikkelingen op longkankergebied”.

5 april 2023: Simone Haverkort: “Basisprincipes van geriatrie, vormgegeven in het CWZ”.

3 mei 2023: Evert Lamfers: “Vijfduizend jaar ontdekkers van de bloedsomloop”.

7 juni 2023: Zomerborrel.

6 september 2023: Frans Werner: “Over de eed van Hippocrates”.

4 oktober 2023: Jo Gorgels: “Dansen met Wolven”.

8 november 2023: Bart Benraad: “Een beschouwing over de zorg”.

Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch, door André Stufkens 7-2-24

Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch.

Grondleggers van de Nederlandse schilderkunst [lezing 07022024]

André Stufkens

voorzitter Stichting Maelwael Van Lymborch Studies

De lezing gaat over de stelling dat de drie generaties van het Nijmeegse schildersgeslacht Maelwael-Van Lymborch rond 1400 grondleggers zijn van de Nederlandse schilderkunst. Dat is de stelling, die we sinds de oprichting van de stichting in 2002 op velerlei manieren uitdragen: met exposities, publicaties, films, wetenschappelijk onderzoek, lezingen, festivals… Recentelijk is de 3^e druk verschenen van het boek met dezelfde titel.
  Voorheen werd in de Nederlandse kunstgeschiedenis altijd gesteld dat het begint in Haarlem aan het einde van de 15^e eeuw. Dat heeft met het zogenaamde hollandocentrisme te maken. Je ziet het bijv. in de collectie van het Rijksmuseum waar Geertgen tot St Jans heel lang de permanente expositie opende. Het Rijksmuseum is in de 19^e eeuwen opgebouwd uit vier Hollandse verzamelingen. Dat er buiten Holland sprake kon zijn van kunst van niveau of zelfs het begin van de Nederlandse kunstgeschiedenis was heel lang volslagen ondenkbaar.

Wat vooraf ging
  Het verhaal van het Nijmeegse kunstenaarsgeslacht gaat vooraf aan Geertgen tot St Jans, gaat vooraf aan Brueghel, aan Van der Weijden of zelfs Van Eyck. Het is het aperitief.
  Niet dat deze Nijmegenaren de eerste kunstenaars of schilders waren, die waren er al veel eerder. Ook een enkeling, waarvan een naam is overgeleverd (Michel van der Borch). Maar we kennen geen enkele kunstenaar, laat staan een kunstenaarsdynastie van drie generaties, met een dergelijk omvangrijk oeuvre (883 miniaturen en schilderijen) die met het werk al in de eigen tijd een internationale reputatie verwierf. Bedenk wel dat Nederland in hun tijd helemaal niet bestond. We spreken in die tijd van een ‘Noord-Nederlandse traditie’.

In welke zin zijn zij grondleggers?
  In hun werk komen voor het eerst categorieën, genres en onderwerpen voor die later terugkeren bij vertegenwoordigers van die befaamde traditie: Van Eyck, Brueghel, Vermeer, Rembrandt, Van Gogh… de nachtscène met de kruisdood, een overtuigende winterscène met sneeuw, het oogsten op het veld, de zaaier, het stilleven, mensen uit andere landen en culturen tot zelfs de ‘zinne- en minnebeelden’ aan toe. Kenmerkend in die traditie is de aandacht voor het alledaagse, voor zelfs de meest triviale zaken. Maar dat realisme gaat nooit alleen over uiterlijke, fysieke zaken, maar is altijd tegelijkertijd ook metafysisch. Hemel en aarde doordringen elkaar.

Medisch Historische Werkgroep
  Na de oprichting van de stichting volgden vele publieksactiviteiten, zoals optredens in middeleeuwse kleding in binnen- en buitenland (New York). In Nijmegen vond een jaarlijkse middeleeuwen festival plaats. In het kader daarvan bedacht Hans van der Spek (1942-2022), neurochirurg en een van uw leden, rond 2010 dat het zinvol en leuk zou zijn om het publiek meer kennis bij te brengen over de gezondheidszorg in de middeleeuwen. Hij verzamelde een mooie groep medici om zich heen, zoals Karine van ’t Land, Alrik Nielander, Meeuwes Pool, Aafje Groustra, Irene Meekes. Door middel van nauwkeurig voorbereide lezingen en demonstraties werd de middeleeuwse zienswijze op gezondheid getoond, bijv. met trepanaties (het bekijken en behandelen van de hersenen door een stukje schedel te verwijderen), aderlaten, piskijken of keisnijden.
  De essentie van middeleeuwse zienswijze is dat de diverse lichaamssappen in het menselijk lichaam in evenwicht moet zijn. Deze zogenaamde humeurenleer is gebaseerd op die van de Romeinse arts Claudius Galenus (2^e eeuw na Chr.).
  In de fenomenale miniatuur van de Astrologische mens van de gebroeders Van Lymborch, feitelijk een medische handleiding, wordt dat evenwicht tussen de diverse humeuren zichtbaar gemaakt, gekoppeld aan de samenhang tussen de dierenriem – de stand en loop van de sterren, zon, maan en planeten – en de plek die deze innemen op het lichaam (melothesie).
Een vernieuwende miniatuur ook, vanwege de klassieke contraposto-houding of het feit dat in de mandorla, het amandelvormig universum, niet meer God de vader het heelal bestiert, maar een mens centraal staat. Het is daarmee een directe voorloper van de renaissance.

Het Nijmeegse kunstenaarsatelier

  De Maelwael-Van Lymborchs bezaten acht panden in de Burchtstraat, in een gedeelte van de stad naast de Valkhofburcht (de grootste burcht van de Lage Landen) waar edellieden en raadgevers van het Hof van Gelre naast en tussen elkaar in woonden. Kunstenaars waren geheel afhankelijk van adellijke en geestelijke opdrachtgevers. Juist in hun tijd regeerde de belangrijkste vorst die Gelre ooit heeft gehad: hertog Willem I van Gelre (1364-1402). Met zijn vele buitenlandse reizen (Jeruzalem, zevenmaal deelname aan een kruistocht richting Litouwen, driemaal Londen, tweemaal Praag, Parijs, Venetië…), benoemd als ridder van de Orde van de Kousenband, was hij een vorst van Europees formaat. In het kielzog verwierf de heraut Gelre encyclopedische kennis over heraldiek, dat resulteerde in het Wapenboek Gelre. De openings-tekening met de Keizer- en Gelretekening is feitelijk het begin van het realisme en is waarschijnlijk van de hand van Herman en/of Willem Maelwael.
  Niet alleen de Maelwael-Van Lymborchs trokken naar Nijmegen voor opdrachten, dat gold ook voor de familie Bosch-Van Aken: de overgrootvader, grootvader en vader van Jheronimus Bosch woonden en werkten eveneens als schilder in Nijmegen. Mogelijk hebben de gebroeders Van Eyck zelfs een opleiding in Nijmegen gevolgd.
  De tweede generatie bestaat uit de kinderen van Willem Maelwael: Johan Maelwael en Mette Maelwael. De laatste trouwde met Arnold van Lymborch, beeldsnijder. In het atelier werkten zij aan de honderden heraldische producten voor de hertog, zoals wimpels, banieren, stoffen, paardendekens of schilden. Het Nederlandse woord schilderen is afkomstig van het bewerken van schilden. Alle leden van het familieatelier waren multitalenten, want ook goud- en edelsmid, textielbewerker of beeldsnijder. Het verklaart de grote mate van vakmatige vaardigheden van de derde generatie die in het familieatelier opgroeide: de oudste drie zonen van Mette en Arnold: Herman, Paul en Johan van Lymborch.

Parijs

Nadat hertog Willem I van Gelre de vele duizenden binnenvallende Brabanders (gesteund door Bourgondië) vernietigend had verslagen in de Slag bij Niftrik (28 juni 1388) kwam een immens Frans leger naar Gelre om de hertog te verslaan. Dit legger richtte haar kamp in op ruim honderd kilometer onder Nijmegen in Körrenzig. Slechts na lang aandringen van zijn vader verzoende de Gelderse hertog zich op 12 oktober 1388 met de Fransen. Een beslissend moment voor de onafhankelijkheid van Gelre en voor het familieatelier. Want de daar aanwezige vorsten – naast koning Karel VI, ook Jan van Berry, Filips de Stoute en Jan zonder Vrees – zagen daar voor het eerst de prachtige uitdossing van het Gelderse hof. Het zou resulteren in de ‘transfer’ van Johan Maelwael naar het Louvre in 1396 en daarna het Bourgondische hof in Dijon. Hij werd hoofd van de hertogelijke werkplaats en de bestbetaalde kunstenaar van zijn tijd. Zijn taak was met name de verheffing van het kartuizerklooster in Champmol bij Dijon tot een necropolis van de Bourgondische vorsten die de necropolis van zijn familie in Sant-Denis naar de kroon zou steken. Het resulteerde o.a. in de Grote ronde pieta, de Man van Smarten, de polychromie van de graftombe en het Grote Kruis (de Mozesput) en het retabel met de marteling van Saint-Denis. Het meeste van zijn werk is echter verdwenen.
  Op zijn voorspraak kwamen de drie neven naar Parijs. Ze waren nog maar 14 en 17 toen ze in het hart van de Franse wereldlijke, geestelijke en intellectuele wereld werden gekatapulteerd. In het klooster van de Notre Dame werkten zij aan een eerste monsterklus, de Bible moralisée in opdracht van Filips de Stoute. Na het overlijden van Filips de Stoute  kwamen ze in dienst van diens broer, hertog Jan van Berry. In zijn opdracht ontstaan de bekende getijdenboeken: de Belles Heures en de Très Riches Heures du duc de Berry.

_____________

“Tot slot naar de essentie. De tere schoonheid van het werk van de Maelwael-Van Lymborchs raakt je recht in het hart. Het ouderwetse gevoel van open mond en doorleefde bewondering, weet u wel. Laaf u, beste lezer, even gulzig als de Bourgondiërs destijds aan die schoonheid. Die ligt gewoon voor het grijpen, in het Louvre, in Dijon, maar om te beginnen simpelweg op de volgende pagina’s. En omdat dit met veel liefde en zorg gemaakte boek u de juiste middeleeuwse context bezorgt kan dat esthetisch genot optimaal opbloeien.”

Bart van Loo

“ Het werk van de gebroeders Van Lymborch vormt een soort filmdocumentaire die ons het leven in een tijdperk laat zien. Maar geen film heeft ooit de levensechtheid, de luister en de ontroerende schoonheid van de taferelen kunnen evenaren.’

Umberto Eco

Uit: André Stufkens en Clemens Verhoeven, Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch. Grondleggers van de Nederlandse schilderkunst. (Walburg Pers, prijs: € 29,99).
ISBN 9789464563313. Verkrijgbaar in de winkel van het Gebroeders van Lymborch Huis, Burchtstraat 63, Nijmegen. Of bij de betere boekhandel.

In memoriam Wilfried de Goeij door Jan Sporken

In Memoriam: Dr. W.B.K.M.V. de Goeij 

Wilfried de Goeij is in 1941 te Haarlem geboren in een gezin met 10 kinderen. Hiervan kozen naast Wilfried meerdere voor het artsenvak. Zo was o.a. een zus cardioloog en een broer GGD arts. De medische studie volgde hij aan de Kath. Universiteit Nijmegen en de Rijks Universiteit Groningen. Na zijn militaire diensttijd werd Wilfried opgeleid tot gynaecoloog in het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) en het Radboudziekenhuis in Nijmegen. 

Vanaf 1976 tot medio 2001 was hij gynaecoloog in de kliniek Gynaecologie en Obstetrie van het CWZ en daar tot 1998 ook hoofd opleiding. Hij verzorgde in al deze jaren ook de algemene en financiële administratie van de maatschap en voerde daarin zijn eigen regie. De aanvankelijk drie afzonderlijke Gynaecologische praktijken van het CWZ (Rotte-Höll, de Bruin-de Groot-de Goeij en als laatste Oosterheert) zijn door hem samengevoegd tot een grote praktijk Gynaecologie en Obstetrie in het CWZ. 

Wilfried was een van de eerste gynaecologen in Nederland die als aandachtsgebied in de Gynaecologie de Urogynaecologie introduceerde. Heel bijzonder was dat hij op de afdeling Gynaecologie van het CWZ het Urodynamisch onderzoek en een operatieve behandeling van stressincontinentie bij vrouwen (Burch plastiek) invoerde. Dit alles in goede samenwerking met de kliniek voor Urologie. Vlak voor zijn start als gynaecoloog in het CWZ promoveerde hij in 1976 op het proefschrift: Incontinence of urine in women, a urodynamical and röntgenological study. Patiënten van zowel binnen als buiten Nederland bezochten zijn spreekuur vanwege zijn specifieke kennis en vaardigheid op dit gebied. 

Maar hij was ook een goed clinicus in de algemene Gynaecologie en Obstetrie en een handig en goed operateur. Op de operatiekamer voelde hij zich helemaal thuis, met zijn eigen vaste OK muts, Hollandse smartlappen muziek tijdens een ingreep en tekeningen die hij vaak na afloop van de ingreep bij patiënte maakte op de grote pleister over de buikwond. Wilfried was een markante persoon met vaak een bijzondere en eigen band met zijn patiënten. Hij vond een goed en mooi handschrift belangrijk. Voor de invoering van het electronisch patiënten dossier kregen arts-assistenten met een onleesbaar handschrift van hem een grote ouderwetse type-machine te leen voor hun verslagleggingen. Ook stelde hij op prijs als een sollicitatiebrief handgeschreven was, zo kon hij aan de hand van het handschrift al een eerste selectie maken. 

Beeldhouwen en schilderen, vooral portretschilderen, waren zijn grote hobby’s. Op de voormalige verkoeverkamer van het CWZ zijn een aantal muurschilderingen van zijn hand daarvan het bewijs. Dat geldt ook voor het grote schilderij van de drie Directie leden (M.Verstegen, H. van Essen en J. Le Grand-van den Bogaard) in de jaren 90. Tevens was hij een fanatieke Nijmeegse Vierdaagseloper (15 x uitgelopen). 

Na zijn pensionering in 2001 was hij jarenlang bestuurslid/penningmeester van de Vereniging Oud Medisch Specialisten (VOMS) van het CWZ*. 

Wilfried was, zoals hij zelf altijd zei, 43 jaar zeer gelukkig gehuwd met Ineke Evers. Samen kregen zij 4 zonen en 1 dochter, die hun weer 3 kleinzonen en 3 kleindochters schonken. Ineke was zijn grote steun en toeverlaat en stuurde hem vaak aan. In 2010 , negen jaar na zijn pensionering, is Ineke helaas overleden. Hij werd daarna omringd door zijn kinderen en kleinkinderen, met wie hij graag in Zeeland ging zeevissen. 

Eind 2022 werd bij Wilfried een longcarcinoom vastgesteld. Ook nu nam hij de regie weer in eigen hand. Zo zag hij na een eerste chemokuur af van verdere behandeling, stelde hij een lijst samen van naasten en bekenden die hem naast de thuiszorg in avond –en nachturen zouden verzorgen mocht hij bedlegerig worden, schreef hij zijn eigen rouwbrieven en regelde hij zelf zijn begrafenis. In 2023 ging Wilfried geleidelijk achteruit. Naast het longcarcinoom had hij meerdere ernstige fysieke klachten, o.a. aan benen en ogen, wel bleef hij helder van geest. Tot januari 2024 was hij strijdvaardig en vergeleek hij zich zelf met een “Sherman” tank, weliswaar met kapotte rupsbanden maar met een intacte geschutskoepel. Op 22 januari 2024 is Wilfried overleden. 

* Toevoeging door Wil Buis: Wilfried heeft dit weblog geentameerd begin 2008, kort na de oprichting van de VOMS. Hij heeft dit behartigd tot 2020. Scrol eens terug naar deze periode met veel foto's.

Uitnodiging VOMS-bijeenkomst 7 februari 2024

Beste mensen,

Graag nodigen wij jullie uit voor de bijeenkomst van de VOMS op 7 februari om 16.30 uur in Rozenhof aan de Nijmeegsebaan 114 in de Heilig Landstichting.

De bijeenkomst met partner.

Wij zijn blij dat op, voorspraak van Violette, de heer André Stufkens een voordracht wil houden met als titel 'Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch. Grondleggers van de Nederlandse schilderkunst’.

André Stufkens (1955, Middelburg) nam samen met Clemens Verhoeven eind 2002 het initiatief de kunst van de Maelwael-Van Lymborchs terug te halen naar Nederland. Hij was ondermeer voorzitter en directeur van de Stichting Gebroeders van Limburg en is nu voorzitter van de Stichting Maelwael Van Lymborch Studies. Hij initieerde de wetenschappelijke, Engelstalige reeks boeken, de Maelwael Van Lymborch Studies, waarvan hij volume editor is. Hij is auteur van diverse boeken en artikelen over het leven en werk van het Nijmeegse kunstenaarsgeslacht, o.a. het recente 'Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch. Grondleggers van de Nederlandse schilderkunst’ (zie bijlage). Daarnaast is hij voorzitter van de Europese Stichting Joris Ivens, beheert het Ivens Archief en publiceert over film, filmarchieven en filmhistorie, waaronder 'Joris Ivens, wereldcineast’ (2008) en 'Redder van de tiende muze. Jan de Vaal en het Nederlands Filmmuseum 1946-1987’ (2016). Hij werkt nu aan een boek voor de Cambridge University Press over Ernest Hemingway, Joris Ivens and The Spanish Earth. Kortom: hij is druk met de kunst van Nijmeegse kunstenaars met een internationale reputatie.

Het programma is dan als volgt:
16.30 uur: ontvangst met borrel.
17.00 uur: voordracht André Stufkens 'Johan Maelwael en de gebroeders Van Lymborch. Grondleggers van de Nederlandse schilderkunst’
Hierna: diner.

Graag uiterlijk zondag 4 februari doorgeven of je komt, al dan niet met partner en of je/jullie deelnemen aan het diner.

Wie graag wil komen maar vervoersproblemen heeft kan dit melden, dan regelen we een lift.

De verslagen van de voordrachten zijn te vinden op de weblog van de VOMS http://vomscwz.blogspot.com/?m=1


Vriendelijke groeten,
Sven, Rogier, Wil en Frank

Kerstkaart van het VOMS-bestuur

 

Uitnodiging Nieuwjaarsbijeenkomst op 10 januari 2024

 

Beste mensen,


Graag nodigen wij jullie en jullie partner uit voor de Nieuwjaarsbijeenkomst van de VOMS, bestaande uit borrel gevolgd door buffet.
De bijeenkomst is op 10 januari 2024 vanaf 17.00 uur in Rozenhof aan de Nijmeegsebaan 114 in de Heilig Landstichting.
De borrel wordt jullie aangeboden.
Het 3-gangen buffet kost € 45,00 per persoon inclusief drankjes en koffie en moet zoals gebruikelijk afzonderlijk afgerekend worden.

Wij zouden graag kort vóór de bijeenkomst een update van het smoelenboek rondsturen. Voor de oudere VOMS leden is het fijn te weten wie de nieuwe leden zijn en omgekeerd zal hetzelfde gelden. Een bijdrage of een update voor het smoelenboek wordt dan ook erg op prijs gesteld. Wanneer je bijdrage onveranderd is dan hoeft die niet opnieuw aangeleverd te worden.
In de bijlage de instructies voor het aanleveren van de bijdrage aan het smoelenboek.

Graag horen wij uiterlijk 6 januari 2024 of wij jullie mogen verwelkomen, met of zonder partner, bij de Nieuwjaarsbijeenkomst. Graag ook vermelden of je deelneemt aan het buffet.
Wij hopen uiteraard op een grote opkomst.

De jaarvergadering staat geagendeerd voor woensdag 6 maart 2024 en niet voor de bijeenkomst van februari omdat wij dan een externe spreker hebben.


En natuurlijk hieronder bijgaand de jaarlijkse Kerstkaart van het bestuur.

Met vriendelijke groeten,

Sven, Rogier, Wil en Frank

Lezing Bart Benraad 'Een beschouwing over de zorg', 8 november 2023

                              Beter leesbare tekst van het laatste artikel 

                           woensdag 29 juli 2020 Reformatorisch Dagblad

Gezondheid

                              Is er dan toch een effectief middel tegen Corona? 

„Het is een wondermiddel.

Tot op zekere hoogte.”

Anesthesioloog en intensivist

Jan Beute (64) is

laaiend enthousiast over

enoximon (merknaam: Perfan).

Beute –zijn collega’s noemen hem Jan

Perfan– heeft al drie decennia ervaring

met het middel. Dat begon in het stadsziekenhuis

Onze Lieve Vrouwe Gasthuis

(OLVG) in Amsterdam, waar hij na zijn

geneeskundeopleiding en specialisatie voor

anesthesie in 1991 terechtkwam. Daar

werd enoximon veel gebruikt bij ic-patiënten

met hartkwalen, longaandoeningen of

met bloedvergiftiging (sepsis). „Patiënten

die het middel kregen, konden eerder van

de intensive care af.”

Anesthesioloog prof. Chris Stoutenbeek,

destijds ic-hoofd aan het OLVG, vermoedde

dat het middel weleens zou kunnen helpen

tegen benauwdheid bij astma. Beute ontdekte

dat dit inderdaad zo is. Sinds 2012

heeft hij 62 astmapatiënten succesvol met

enoximon behandeld.

Beute memoreert een van de eerste

patiënten bij wie bleek dat enoximon echt

iets deed bij astma. Het ging om een vrouw

uit Zaandam die een levensbedreigende

astma-aanval kreeg, een zogenaamde status

astmaticus.

„Ze kon niet meer praten, zo benauwd

had ze het. Haar zus, die ook astma had,

was eerder aan hetzelfde overleden. Alle

andere, traditionele middelen hadden gefaald

en als laatste redmiddel dacht ik aan

enoximon. Ik gaf haar één ampul met 100

milligram. Binnen een minuut sloeg het

aan. Ze ademde weer normaal en maakte

weer mooie volzinnen.”

Borstkanker

In het MC Zuiderzee in Lelystad maakt

Beute mee dat een vrouw met ernstig

astma aan borstkanker moet worden

geopereerd. Niet ongebruikelijk is dat

astmapatiënten na zo’n operatie nog drie

dagen tot een week beademd op de ic liggen

om bij te komen. Hij vraagt haar of zij

het goed vindt dat ze vlak voor de operatie

een injectie met enoximon krijgt. Ze stemt

ermee in. Beute: „Na de operatie kon ze

zelfstandig ademhalen en hoefde ze niet

naar de ic.”

Een verpleegkundige die erbij is, onthoudt

wat ze heeft gezien. Haar zus van

34 jaar had al heel lang ernstig astma, en

haar longarts had haar als onbehandelbaar

opgegeven. „Ze was stervende. De verpleegkundige

kwam naar me toe en zei dat ze

gezien had wat enoximon kon doen. Ze

vroeg of ik bij haar zus, die thuis lag, wilde

langskomen. Dat deed ik. Maar ja, normaal

dien ik het middel intraveneus toe. Hoewel

er vroeger wel tabletten van bestonden, is

het middel nu alleen vloeibaar verkrijgbaar.

Dus wat deed ik? Ik gaf haar vruchtensap

met Perfan erin. Met onmiddellijk

resultaat. Van paars werd ze roze. Ze begon

weer normaal te praten, terwijl ze eerst

geen zin kon uitspreken. De periode ervoor

kon ze niet werken en lag ze almaar op

bed. Vier maanden nadat ze Perfan kreeg,

brak ze haar middenvoetsbeentje. Tijdens

het sporten.”

Doorligplekken

Toen kwam corona. ”Jan Perfan” moet

gelijk aan Perfan denken. Zou dat niet

kunnen helpen tegen deze longziekte? Vier

coronapatiënten zijn zo ernstig ziek dat ze

beademd zouden moeten worden op de ic.

Maarten Costerus

Het voorkomt dat ernstig zieke coronapatiënten op de intensive care aan de beademing komen

te liggen en het werkt krachtig tegen benauwdheid bij astma. Het is goedkoop en binnenkort in

tabletvorm verkrijgbaar. De naam van het „wondermiddel”: enoximon.

„Van paars werd ze

roze. Ze begon weer

normaal te praten”

Een patiënt ligt aan de beademing, op een ic in Colombia. „We gaan ervan uit dat dankzij enoximon minimaal 30 tot 40 procent van de mensen niet aan de beademing hoeft.” 

                                      Gezondheid 21

Anesthesist Jan Beute zou enoximon

graag breder –binnen en buiten

Nederland– willen inzetten tegen

corona en astma. Dat dit niet lukt, is

volgens hem vooral een geldkwestie.

„Het middel is eigenlijk te goedkoop.

De farmaceutische industrie is er

daarom niet in geïnteresseerd. Als

ik het middel aanbied aan een grote

farmaceut, kan het zijn dat deze het

op de plank legt en verder gaat met

een ander, duurder middel dat meer

oplevert.”

Voor de indicatie astma is het middel

nog niet geregistreerd en valt het

onder zogenaamd off-labelgebruik.

„Daar mag je geen reclame voor

maken. Dus blijft het middel onbekend.

Het is haast een vicieuze cirkel

waarin we zitten: er is geen geld voor

het benodigde onderzoek, dus is

registratie lastig en langdurig, dus

is reclame niet toegestaan. Met als

gevolg dat er moeilijk geldschieters

te vinden zijn.”

Bovendien zijn artsen heel terughoudend

in het gebruik van het middel.

„Vooral longartsen willen dat

alles netjes volgens de protocollen

verloopt. Dat betekent dat off-labelgebruik

argwanend wordt bekeken.”

Ook dr. Alex KleinJan, onderzoeker

bij het Erasmus Medisch Centrum,

zou graag willen dat het middel op

meer plekken wordt ingezet, maar

hij ervaart daarbij veel tegengas.

„Het ene ziekenhuis zegt: Dit is wat

voor academici. Die zeggen vervolgens:

Wij hebben al ons eigen

onderzoek. Het Longfonds gaf aan:

Dit is wat voor het bedrijfsleven. De

Big Farma stuurt de zorg aan, en dat

is heel geldgedreven.”

Daarnaast speelt mee dat artsen

al snel naar de bijsluiter kijken en

schrikken als ze de bijwerkingen

bij hartfalen zien. KleinJan: „Deze

bijwerkingen zijn gebaseerd op

een studie van dertig jaar geleden,

waarbij doses van meer dan 2000

milligram werden gebruikt. Een 200

keer kleinere hoeveelheid is echter

al voldoende om benauwdheid te

verminderen.”

Erik Stuurbrink (46) is de eerste

coronapatiënt die is behandeld met

enoximon. Met succes.

Het is zondagavond 3 mei als Stuurbrink

het opeens heel benauwd

krijgt. „Alsof er een heel strakke

band om mijn borstkas werd aangetrokken.”

De dagen erop gaat het

bergafwaarts. „Ik kreeg hoge koorts

en hoestbuien.

Droge hoest had ik,

zonder slijm.”

Vrijdag belt de reformatorische

Opheusdenaar de huisarts, die hem

direct doorverwijst naar het ziekenhuis.

Daar wordt het vermoeden

bevestigd dat hij corona heeft.

Stuurbrink komt op de Covid-afdeling

te liggen. Als hij na een week

lijkt op te knappen, mag hij een

stukje lopen. Maar nog geen 6 meter

bij zijn bed vandaan zakt hij in elkaar.

Na een „zeer pijnlijke” polsprik

blijkt dat hij maar 60 procent zuurstofverzadiging

in zijn bloed heeft.

Ook zijn beide longen aangedaan.

Zondags gaat hij nog verder achteruit.

„Ik kon geen twee woorden meer

zeggen.” Die middag wordt besloten

dat hij naar de ic moet. De vader van

zes kinderen neemt afscheid van zijn

vrouw. „Ik was stervende, stond in

mijn status. De kans was groot dat ik

dit niet zou halen.”

Voordat hij naar de ic moet, spreekt

hij intensivist Jan Beute. Die vraagt

of hij het goed vindt enoximon, een

middel dat de zuurstofvoorziening

bevordert, te gebruiken in het kader

van corona. Ook zijn vrouw is bij de

keuze betrokken. Ze gaan akkoord.

Om halfdrie krijgt Stuurbrink op de

ic enoximon via een infuus toegediend,

in combinatie met hogedrukzuurstof.

„Ik had het heel benauwd,

maar voelde me binnen vijf minuten

opknappen. Binnen tien minuten

kon ik een paar zinnen zeggen. Ik

hoefde niet onder narcose aan de

beademing. Ik ben er erg dankbaar

voor dat het medicijn zo snel aan

mocht slaan. Dat is niet in woorden

uit te drukken.”

Stuurbrink blijft nog tot dinsdag op

de ic liggen, waar zijn zuurstof goed

in de gaten wordt gehouden. „Dinsdagmiddag

lag ik weer op de zaal.

Vrijdags kon ik naar huis.”

De Opheusdenaar heeft nog wekelijks

fysiotherapie aan huis. Ook de

huisarts en de diëtist blijven hem

volgen. „Gelukkig had ik geen intensief

revalidatietraject nodig. Wel heb

ik het nog steeds bij vlagen benauwd.

Ik moet erop letten dat ik niet te veel

doe. Het blijft een nare ziekte, maar

ik ben gespaard gebleven.”

In het ziekenhuis waar Beute werkt –dat

niet bij name genoemd wil worden– is het

gebruikelijk dat patiënten die met hartproblemen

naar de ic moeten, enoximon krijgen.

Ook de vier coronapatiënten komen

in aanmerking. Omdat Covid een nieuwe

ziekte is, worden ze er extra over ingelicht.

Beute: „Binnen tien minuten tot een

halfuur trad er verbetering op en kregen ze

het minder benauwd. Geen van hen hoefde

meer op de ic in slaap te worden beademd.

Terwijl twee van de vier COPD-patiënten

waren.”

Na de toediening per infuus moesten de

patiënten nog twee tot vijf dagen op de

ic en vervolgens op de gewone afdeling

herstellen, vertelt Beute. „Daarna konden

ze naar huis. Ongelooflijk. Andere coronapatiënten

liggen gemiddeld twee tot vier

weken op hun buik aan de beademing. Met

alle mogelijke gevolgen van dien: weefselschade,

risico op infecties, doorligplekken,

beschadiging aan de ogen enzovoort. En

dan heb ik het nog niet over de eventuele

gevolgen op de lange termijn, zoals hart-,

nier- en longproblemen, vermoeidheid en

psychische klachten. We hebben patiënten

gezien die genazen van corona, naar huis

konden, maar later opnieuw op de ic aan

de beademing moesten vanwege de restschade.

Anderen moesten acht weken

op revalidatie. Met enoximon kun je al

die problemen voor een groot deel voorkomen.”

Vochtophoping

Dr. Alex KleinJan, onderzoeker aan het

Erasmus Medisch Centrum, heeft uitgezocht

wat enoximon precies doet. „We

wisten al dat de familie van deze middelen

–de zogenaamde fosfodiësterase-3-remmers–

ervoor zorgt dat gladde spieren zich

ontspannen en bronchiën in de longen zich

verwijden.” Met dierproeven, gesubsidieerd

door Stichting Astma Bestrijding, ontdekte

hij dat enoximon daarnaast ontstekingen

in de longen onderdrukt, waardoor

bloedvaten minder gaan lekken. „Dit

voorkomt vochtophoping. Bij ernstig zieke

coronapatiënten zie je dat ze als het ware

verdrinken in hun eigen vocht. Bovendien

stimuleert enoximon de afvoer van slijm,

zodat het niet in de longen zakt.”

KleinJan adviseert om coronapatiënten zo

vroeg mogelijk met enoximon te behandelen,

liefst zodra ze met benauwdheidsklachten

op de longafdeling komen. „Dan

verwacht ik het meeste effect.”

Beute zal het middel standaard blijven

toepassen bij volgende coronapatiënten,

ter bevestiging van de vier eerdere succesgevallen.

De vervolgstap is mogelijk een

grote studie, in samenwerking met een

academisch ziekenhuis.

De intensivist verwacht niet dat enoximon

bij iedereen even goed aanslaat. „Net

als bij elk medicijn zal het bij de een beter

werken dan bij de ander. We gaan ervan

uit dat minimaal 30 tot 40 procent van

Onderzoeker dr.

Alex KleinJan:

Bizar wat

dit middel doet

Dr. Alex KleinJan: „Big Farma stuurt de

zorg aan; heel geldgedreven.”

Erik Stuurbrink (46), vader van zes

kinderen: „Ik was stervende.”

Hulpmiddel tegen corona en astma te goedkoop voor succes

„Ik had het heel benauwd, maar knapte binnen vijf minuten op”

middel tegen corona?

de mensen niet aan de beademing hoeft.

Waarschijnlijk ligt het percentage hoger.”

Beute: „We denken na dertig jaar ervaring

met enoximon, waarvan nu acht jaar bij

astma, dat het ook kan aanslaan bij corona.

Blijkt dit op basis van goede studies ook zo

te zijn, dan zou dat revolutionair zijn voor

beide ziektes. Er is een enorme populatie

aan astmapatiënten wereldwijd. Al zou je

daar een derde deel van helpen, dan is dat

al fantastisch.”

Ook KleinJan denkt dat enoximon een

gamechanger kan gaan worden op het

gebied van astma en corona. „Het is bizar

wat het doet.”

Astmapatiënten die interesse hebben in

enoximon, kunnen contact opnemen met

Beute. „Bij het innemen van de eerste dosis

ben ik altijd zelf aanwezig, zodat ik kan

kijken of alles goed gaat. Daarna is het op

recept verkrijgbaar bij de apotheek. Het

middel wordt vergoed door de zorgverzekeraar.