Vereniging Oud Medische Stafleden CWZ: Lezing Bart Benraad 'Een beschouwing over de zorg', 8 november 2023

Beter leesbare tekst van het laatste artikel

woensdag 29 juli 2020 Reformatorisch Dagblad

Gezondheid

Is er dan toch een effectief middel tegen Corona?

„Het is een wondermiddel.
Tot op zekere hoogte.”
Anesthesioloog en intensivist
Jan Beute (64) is
laaiend enthousiast over
enoximon (merknaam: Perfan).
Beute –zijn collega’s noemen hem Jan
Perfan– heeft al drie decennia ervaring
met het middel. Dat begon in het stadsziekenhuis
Onze Lieve Vrouwe Gasthuis
(OLVG) in Amsterdam, waar hij na zijn
geneeskundeopleiding en specialisatie voor
anesthesie in 1991 terechtkwam. Daar
werd enoximon veel gebruikt bij ic-patiënten
met hartkwalen, longaandoeningen of
met bloedvergiftiging (sepsis). „Patiënten
die het middel kregen, konden eerder van
de intensive care af.”
Anesthesioloog prof. Chris Stoutenbeek,
destijds ic-hoofd aan het OLVG, vermoedde
dat het middel weleens zou kunnen helpen
tegen benauwdheid bij astma. Beute ontdekte
dat dit inderdaad zo is. Sinds 2012
heeft hij 62 astmapatiënten succesvol met
enoximon behandeld.
Beute memoreert een van de eerste
patiënten bij wie bleek dat enoximon echt
iets deed bij astma. Het ging om een vrouw
uit Zaandam die een levensbedreigende
astma-aanval kreeg, een zogenaamde status
astmaticus.
„Ze kon niet meer praten, zo benauwd
had ze het. Haar zus, die ook astma had,
was eerder aan hetzelfde overleden. Alle
andere, traditionele middelen hadden gefaald
en als laatste redmiddel dacht ik aan
enoximon. Ik gaf haar één ampul met 100
milligram. Binnen een minuut sloeg het
aan. Ze ademde weer normaal en maakte
weer mooie volzinnen.”

Borstkanker
In het MC Zuiderzee in Lelystad maakt
Beute mee dat een vrouw met ernstig
astma aan borstkanker moet worden
geopereerd. Niet ongebruikelijk is dat
astmapatiënten na zo’n operatie nog drie
dagen tot een week beademd op de ic liggen
om bij te komen. Hij vraagt haar of zij
het goed vindt dat ze vlak voor de operatie
een injectie met enoximon krijgt. Ze stemt
ermee in. Beute: „Na de operatie kon ze
zelfstandig ademhalen en hoefde ze niet
naar de ic.”
Een verpleegkundige die erbij is, onthoudt
wat ze heeft gezien. Haar zus van
34 jaar had al heel lang ernstig astma, en
haar longarts had haar als onbehandelbaar
opgegeven. „Ze was stervende. De verpleegkundige
kwam naar me toe en zei dat ze
gezien had wat enoximon kon doen. Ze
vroeg of ik bij haar zus, die thuis lag, wilde
langskomen. Dat deed ik. Maar ja, normaal
dien ik het middel intraveneus toe. Hoewel
er vroeger wel tabletten van bestonden, is
het middel nu alleen vloeibaar verkrijgbaar.
Dus wat deed ik? Ik gaf haar vruchtensap
met Perfan erin. Met onmiddellijk
resultaat. Van paars werd ze roze. Ze begon
weer normaal te praten, terwijl ze eerst
geen zin kon uitspreken. De periode ervoor
kon ze niet werken en lag ze almaar op
bed. Vier maanden nadat ze Perfan kreeg,
brak ze haar middenvoetsbeentje. Tijdens
het sporten.”
Doorligplekken
Toen kwam corona. ”Jan Perfan” moet
gelijk aan Perfan denken. Zou dat niet
kunnen helpen tegen deze longziekte? Vier
coronapatiënten zijn zo ernstig ziek dat ze
beademd zouden moeten worden op de ic.

Maarten Costerus
Het voorkomt dat ernstig zieke coronapatiënten op de intensive care aan de beademing komen
te liggen en het werkt krachtig tegen benauwdheid bij astma. Het is goedkoop en binnenkort in
tabletvorm verkrijgbaar. De naam van het „wondermiddel”: enoximon.
„Van paars werd ze
roze. Ze begon weer
normaal te praten”
Een patiënt ligt aan de beademing, op een ic in Colombia. „We gaan ervan uit dat dankzij enoximon minimaal 30 tot 40 procent van de mensen niet aan de beademing hoeft.”

Gezondheid 21

Anesthesist Jan Beute zou enoximon
graag breder –binnen en buiten
Nederland– willen inzetten tegen
corona en astma. Dat dit niet lukt, is
volgens hem vooral een geldkwestie.
„Het middel is eigenlijk te goedkoop.
De farmaceutische industrie is er
daarom niet in geïnteresseerd. Als
ik het middel aanbied aan een grote
farmaceut, kan het zijn dat deze het
op de plank legt en verder gaat met
een ander, duurder middel dat meer
oplevert.”
Voor de indicatie astma is het middel
nog niet geregistreerd en valt het
onder zogenaamd off-labelgebruik.
„Daar mag je geen reclame voor
maken. Dus blijft het middel onbekend.
Het is haast een vicieuze cirkel
waarin we zitten: er is geen geld voor
het benodigde onderzoek, dus is
registratie lastig en langdurig, dus
is reclame niet toegestaan. Met als
gevolg dat er moeilijk geldschieters
te vinden zijn.”
Bovendien zijn artsen heel terughoudend
in het gebruik van het middel.
„Vooral longartsen willen dat
alles netjes volgens de protocollen
verloopt. Dat betekent dat off-labelgebruik
argwanend wordt bekeken.”
Ook dr. Alex KleinJan, onderzoeker
bij het Erasmus Medisch Centrum,
zou graag willen dat het middel op
meer plekken wordt ingezet, maar
hij ervaart daarbij veel tegengas.
„Het ene ziekenhuis zegt: Dit is wat
voor academici. Die zeggen vervolgens:
Wij hebben al ons eigen
onderzoek. Het Longfonds gaf aan:
Dit is wat voor het bedrijfsleven. De
Big Farma stuurt de zorg aan, en dat
is heel geldgedreven.”
Daarnaast speelt mee dat artsen
al snel naar de bijsluiter kijken en
schrikken als ze de bijwerkingen
bij hartfalen zien. KleinJan: „Deze
bijwerkingen zijn gebaseerd op
een studie van dertig jaar geleden,
waarbij doses van meer dan 2000
milligram werden gebruikt. Een 200
keer kleinere hoeveelheid is echter
al voldoende om benauwdheid te
verminderen.”
Erik Stuurbrink (46) is de eerste
coronapatiënt die is behandeld met
enoximon. Met succes.
Het is zondagavond 3 mei als Stuurbrink
het opeens heel benauwd
krijgt. „Alsof er een heel strakke
band om mijn borstkas werd aangetrokken.”
De dagen erop gaat het
bergafwaarts. „Ik kreeg hoge koorts
en hoestbuien.
Droge hoest had ik,
zonder slijm.”
Vrijdag belt de reformatorische
Opheusdenaar de huisarts, die hem
direct doorverwijst naar het ziekenhuis.
Daar wordt het vermoeden
bevestigd dat hij corona heeft.
Stuurbrink komt op de Covid-afdeling
te liggen. Als hij na een week
lijkt op te knappen, mag hij een
stukje lopen. Maar nog geen 6 meter
bij zijn bed vandaan zakt hij in elkaar.
Na een „zeer pijnlijke” polsprik
blijkt dat hij maar 60 procent zuurstofverzadiging
in zijn bloed heeft.
Ook zijn beide longen aangedaan.
Zondags gaat hij nog verder achteruit.
„Ik kon geen twee woorden meer
zeggen.” Die middag wordt besloten
dat hij naar de ic moet. De vader van
zes kinderen neemt afscheid van zijn
vrouw. „Ik was stervende, stond in
mijn status. De kans was groot dat ik
dit niet zou halen.”
Voordat hij naar de ic moet, spreekt
hij intensivist Jan Beute. Die vraagt
of hij het goed vindt enoximon, een
middel dat de zuurstofvoorziening
bevordert, te gebruiken in het kader
van corona. Ook zijn vrouw is bij de
keuze betrokken. Ze gaan akkoord.
Om halfdrie krijgt Stuurbrink op de
ic enoximon via een infuus toegediend,
in combinatie met hogedrukzuurstof.
„Ik had het heel benauwd,
maar voelde me binnen vijf minuten
opknappen. Binnen tien minuten
kon ik een paar zinnen zeggen. Ik
hoefde niet onder narcose aan de
beademing. Ik ben er erg dankbaar
voor dat het medicijn zo snel aan
mocht slaan. Dat is niet in woorden
uit te drukken.”
Stuurbrink blijft nog tot dinsdag op
de ic liggen, waar zijn zuurstof goed
in de gaten wordt gehouden. „Dinsdagmiddag
lag ik weer op de zaal.
Vrijdags kon ik naar huis.”
De Opheusdenaar heeft nog wekelijks
fysiotherapie aan huis. Ook de
huisarts en de diëtist blijven hem
volgen. „Gelukkig had ik geen intensief
revalidatietraject nodig. Wel heb
ik het nog steeds bij vlagen benauwd.
Ik moet erop letten dat ik niet te veel
doe. Het blijft een nare ziekte, maar
ik ben gespaard gebleven.”

In het ziekenhuis waar Beute werkt –dat
niet bij name genoemd wil worden– is het
gebruikelijk dat patiënten die met hartproblemen
naar de ic moeten, enoximon krijgen.
Ook de vier coronapatiënten komen
in aanmerking. Omdat Covid een nieuwe
ziekte is, worden ze er extra over ingelicht.
Beute: „Binnen tien minuten tot een
halfuur trad er verbetering op en kregen ze
het minder benauwd. Geen van hen hoefde
meer op de ic in slaap te worden beademd.
Terwijl twee van de vier COPD-patiënten
waren.”
Na de toediening per infuus moesten de
patiënten nog twee tot vijf dagen op de
ic en vervolgens op de gewone afdeling
herstellen, vertelt Beute. „Daarna konden
ze naar huis. Ongelooflijk. Andere coronapatiënten
liggen gemiddeld twee tot vier
weken op hun buik aan de beademing. Met
alle mogelijke gevolgen van dien: weefselschade,
risico op infecties, doorligplekken,
beschadiging aan de ogen enzovoort. En
dan heb ik het nog niet over de eventuele
gevolgen op de lange termijn, zoals hart-,
nier- en longproblemen, vermoeidheid en
psychische klachten. We hebben patiënten
gezien die genazen van corona, naar huis
konden, maar later opnieuw op de ic aan
de beademing moesten vanwege de restschade.
Anderen moesten acht weken
op revalidatie. Met enoximon kun je al
die problemen voor een groot deel voorkomen.”
Vochtophoping
Dr. Alex KleinJan, onderzoeker aan het
Erasmus Medisch Centrum, heeft uitgezocht
wat enoximon precies doet. „We
wisten al dat de familie van deze middelen
–de zogenaamde fosfodiësterase-3-remmers–
ervoor zorgt dat gladde spieren zich
ontspannen en bronchiën in de longen zich
verwijden.” Met dierproeven, gesubsidieerd
door Stichting Astma Bestrijding, ontdekte
hij dat enoximon daarnaast ontstekingen
in de longen onderdrukt, waardoor
bloedvaten minder gaan lekken. „Dit
voorkomt vochtophoping. Bij ernstig zieke
coronapatiënten zie je dat ze als het ware
verdrinken in hun eigen vocht. Bovendien
stimuleert enoximon de afvoer van slijm,
zodat het niet in de longen zakt.”
KleinJan adviseert om coronapatiënten zo
vroeg mogelijk met enoximon te behandelen,
liefst zodra ze met benauwdheidsklachten
op de longafdeling komen. „Dan
verwacht ik het meeste effect.”
Beute zal het middel standaard blijven
toepassen bij volgende coronapatiënten,
ter bevestiging van de vier eerdere succesgevallen.
De vervolgstap is mogelijk een
grote studie, in samenwerking met een
academisch ziekenhuis.
De intensivist verwacht niet dat enoximon
bij iedereen even goed aanslaat. „Net
als bij elk medicijn zal het bij de een beter
werken dan bij de ander. We gaan ervan
uit dat minimaal 30 tot 40 procent van
Onderzoeker dr.
Alex KleinJan:
Bizar wat
dit middel doet
Dr. Alex KleinJan: „Big Farma stuurt de
zorg aan; heel geldgedreven.”
Erik Stuurbrink (46), vader van zes
kinderen: „Ik was stervende.”
Hulpmiddel tegen corona en astma te goedkoop voor succes
„Ik had het heel benauwd, maar knapte binnen vijf minuten op”
middel tegen corona?
de mensen niet aan de beademing hoeft.
Waarschijnlijk ligt het percentage hoger.”
Beute: „We denken na dertig jaar ervaring
met enoximon, waarvan nu acht jaar bij
astma, dat het ook kan aanslaan bij corona.
Blijkt dit op basis van goede studies ook zo
te zijn, dan zou dat revolutionair zijn voor
beide ziektes. Er is een enorme populatie
aan astmapatiënten wereldwijd. Al zou je
daar een derde deel van helpen, dan is dat
al fantastisch.”
Ook KleinJan denkt dat enoximon een
gamechanger kan gaan worden op het
gebied van astma en corona. „Het is bizar
wat het doet.”
Astmapatiënten die interesse hebben in
enoximon, kunnen contact opnemen met
Beute. „Bij het innemen van de eerste dosis
ben ik altijd zelf aanwezig, zodat ik kan
kijken of alles goed gaat. Daarna is het op
recept verkrijgbaar bij de apotheek. Het
middel wordt vergoed door de zorgverzekeraar.