Medisch kijken naar kunst

Abstract Medisch kijken naar Kunst
door dr. Herman Deleu 3 december 2008.

De presentatie is een compilatie van jarenlang kijken naar kunst door een magistrandus in Art History met een chirurgisch geschoold oog.
Zo zijn op de schilderijen van P. Brueghel (1568) kreupelen te ontdekken met lepra, TBC, traumata, ergotisme en oogafwijkingen met keratitis, iridocyclitis, phtisis enz.
Als inleiding volgen een aantal schilderijen met lichamelijke afwijkingen:
· La grande Odalisque van Jean Auguste Ingres (1814): een naakte vrouw, waarvan de rug lumbaal verlengd is met 2 à 3 wervels, de linker heup te hoog zit, de rechter borst in de rechter oksel is geplaatst bij een op de linker zijde liggende vrouw.
· Het avond toilet door Jan Steen (17e eeuw) met oedeem aan de bovenrand van de kous.
· De Februari afbeelding in Très Riches Heures van de gebr. Van Limburg (1614) waar-bij de genitalia van de boerenmeid te hoog zitten.
· De anatomische les van Frederick Ruysch door Adriaen Backer (1670), waarop Ruysch niet in de onderbuik snijdt, maar in de linker lies de lymfeklieren disseceert.
Kunstwerken waarop een waarschijnlijkheidsdiagnose te stellen is:
· Mozaïek Kathedraal van Monreale (Sicilië 12e eeuw): de waterzuchtige jonge patiënt met cachexie en ascites lijdt waarschijnlijk aan TBC, levercirrhose of parasitose.
· Gravure A en B: piskijkers.
· Miniatuurletter van Pietro di Birago, Milaan (15e eeuw) patiënt met een struma.
· Oliepaneel van Meester LCz (1480-1505) in Gemäldegalerie Berlijn: Jezus met klompvoet, hallux valgus en ingezakt voetgewelf links.
· Jacob Jordaens (1593-1678): familieportret met jonge huismeid met rheumatoide arthritis.
· Leonardo da Vinci: Mona Lisa (1507): Xantelasma linker ooghoek, lipoom hand familiaire hyperlipidemie. Louvre Parijs.
· Michelangelo: La Notte op graftombe van Giuliano di Medici (San Lorenzokerk, Florence 1534) Mammaca. Links. Tevens verwijzingen naar de dood (aangezichts-masker) en de nacht (diadeem met maan en ster, uil, bos papaverbollen).
· Rembrandt: Batseba (Hendrickje Stoffels 1654) mammaca. met lymfeklierpakket li oksel Louvre Parijs.
· Georges de la Tour (1593-1652): de Waarzegster met boerenmadam met syfilis congenita (zadelneus).
· J. van Coutheren: borstabsces, waarschijnlijk mammaca. (1522).
· Marinus van Reymerswaele: Vrouw van de geldwisselaar (1539): M. Hodgkin of halsTBC Prado Madrid.
· Matthias Grünewald: Isenheimeraltaar (1516), Museum Unter der Linden Colmar in opdracht van Antonieterklooster in Isenheim: ischemisch gangreen door ergotisme.
De therapie van de Antonieters bestond uit opname, veel varkensvlees en rode wijn.
Op een anonieme houtsnede is de H. Antonius abt te zien met Tau-staf met belletjes,
ex-voto’s van lichaamsdelen, varken met belletjes in de oren.
· Gerard Dou: meisje met maladie d’amour of chronisch nierfalen (bleke huid, rode urine, oedeem perimalleolair). Louvre.
· Jiuseppe de Ribera (1592-1652): Paulus de Kluizenaar: neurofibromatosis van Recklinghausen. Wallraff-Richartz museum Keulen.
· Domenico Ghirlandao: Florentijnse bankier Sasseti met rhinophyma (1490).
· Houten sculptuur Cisterciënser kloosterkapel Bad Dorian 13e eeuw: Adam en Eva
zonder navel, want God schiep Adam en boetseert daarna Eva uit Adams rib.
Notulist: Roy I. H. Go

Aanvulling Verslag van donderdag 9 oktober

Op verzoek van Dr. Jaap J. Prick is onderaan het verslag dd 9 oktober van de voordracht van Wim van Erp nog een commentaar geplaatst wat betreft zijn aandeel in de discussie. Zeer lezenswaard !!

Verslag Bijeenkomst 4 November 2008

Aanwezig : 20 leden

Voordracht: De rug bij 70+ door G.J. van Norel, orthopedisch chirurg CWZ

De Nederlandse bevolking vergrijst:
Aantal 75+ers in Nederland
mannen vrouwen Totaal
1999 324.800 626.000 940.000
2005 458.000 710.000 1.168.000

Er zijn in de orthopedie dus steeds capaciteitsproblemen.
Bij veroudering wordt de tussenwervelschijf lager als gevolg van verlies van elasticiteit en uitdroging, waardoor de benige wervels op elkaar komen te zitten. Er ontstaan dan osteo-fyten, osteosclerose, cysteuse degeneratie en scheef zakken van de wervels, waardoor ver-nauwingen van niet alleen het wervelkanaal maar vooral van de foraminae, waar op dit mo-ment veel aandacht naar uitgaat. De diagnostiek hiervan is lastig omdat het een relatieve vernauwing is met klachten op verschillende niveaus van het zenuwwortel verzorgingsgebied. Bovendien is geen sprake van duidelijke uitval maar meer een vermoeidheids- en pijnsyndroom.
Voor de wervelkolom gaat het hierbij voornamelijk om;
1. Spinale stenose (kanaal en foramenstenose)
2. Osteoporose.
De patiënt geeft pijn aan in de laterale zijde van de heup (bij heupproblemen vaker in de lies), omdat de zenuwwortels in het gedrang komen. Dit gebeurt meestal op L4-niveau.
Voorbeelden worden getoond van orthopedische ingrepen, waarbij gestreefd wordt naar interlaminaire decompressie door verwijdering van weke delen oa. het ligamentum flavum.
Een spondylodese is steeds minder vaak nodig omdat toenemend inzicht o.a. door betere beeldvorming nauwkeuriger werken mogelijk maakt en dus ook minder weefsel verwijderd hoeft te worden; de wervelkolom blijft zo stabiel. Indien wel schroeven en staven nodig zijn wordt tegenwoordig standaard titanium gebruikt.
Weer worden voorbeelden getoond van ingrepen bij:
Een 81-jarige patiënt: pseudospondylolisthesis met beknelling van zenuwweefsel door dege-neratie van het bewegings-segment waardoor foramenstenose.
Een 88-jarige patiënt met problemen op meerdere niveaus. Het afwegingsproces wordt be-sproken.
De vertebroplastiek, waarbij botcement in verzakte wervellichamen wordt gespoten blijkt te-leurstellende resultaten te boeken, omdat andere wervellichamen later alsnog blijken in te zakken.
Bij de DD van de pijnklachten in het been moet naast artrose van heup en/of kniegewricht en spinaalstenose ook gedacht worden aan:
1. Polymyalgia rheumatica.
2. Maligniteit
3. Vit. D-deficiëntie
4. Bijwerkingen van statines (myalgie).
In de discussie werd ingegaan op de gebruikte operatieve techniek, de DD van pijn in de heup en het gebruik van botcement, waarbij werd benadrukt, dat in ieder geval ook de onderliggen-de aandoening ( osteoporose) moest worden behandeld.
De spreker werd geïnviteerd deel te nemen aan de avondmaaltijd.

Notulist: I. H. Go