Abstract Microbiologie in de hoogste versnelling.

dr. Corné H.W. Klaassen, moleculair bioloog CWZ . 2 November 2011

Sinds 12 jaar is er een moleculair bioloog in het CWZ vnl. op de afdeling microbiologie, maar ook op het KCL. De afdeling microbiologie omvat 4 subafdelingen: bacteriologie, serologie, mycologie en moleculaire biologie.

Grofweg zijn de bepalingen in 3 categorien in te delen: detectie, identificatie en typering van bacteriën (b), schimmels (s), parasieten (p) en virussen (v). Detectie door kweek (bsv), microscopie (bsp), antilichaam-(bspv), antigeentesten (bspv). Identificatie door microscopie (bsp), bonte rij (bs): groei op bepaalde substraten, AP1 (bs): kant en klare testkits, specifieke antigeentesten (bv): bijv. coli en shigella bevatten in de cel-wand specifieke antigenen, cyto- pathologisch effect (v), neutraliserende antilichamen (v). Typering/ karakterisatie: vooral bedoeld om onderscheid te maken tussen verschillende individuen binnen één soort door: antibiogram (bs), pulsed field gel electroforese= PFGE (b), antigeentesten (bv). De klassieke methoden hebben nogal wat beperkingen : sensitiviteit, specificiteit, bewerkelijkheid (workload), snelheid, kosten. Zo moeten mycobacteriën vaak 6 weken op kweek.

De Polymere Chain Reactie (PCR): DNA bevat 2 strengen, die loslaten door verhitting. Ver-dubbeling van de DNA ketens kan door specifiek DNA (commercieel verkrijgbaar primertje) erbij te doen. Deze verdubbeling kan steeds herhaald worden, waardoor er miljarden DNA ketens ontstaan, die geanalyseerd kunnen worden.
Voordelen: Kweek niet meer nodig, duurt maar 3 uur, extreem gevoelig, extreem verschillen-de toepassingen mogelijk. Nadelen: Je vindt alleen wat je zoekt, risico op contaminatie van andere monsters. De reactie kan ook in real-time uitgevoerd worden door een DNA-probe met een fluorescente groep te gebruiken en de graad van fluorescentie te meten met behulp van o.a. een LightCycler: eerder fluorescentie betekent een grotere hoeveelheid bacteriën. Dus detectie, identificatie en kwantificering binnen 40 minuten!! Sterke reductie contaminatierisico aangezien er na amplificatie niet meer met het DNA gewerkt hoeft te worden.

Recente ontwikkelingen op DNA gebied: o.a. Multilocus sequence typing. Hiermede kunnen variabelen op meerdere loci in het DNA worden opgespoord. De sequentietypen kunnen door een nummering wereldwijd worden gecommuniceerd.
Microsatelliet typering: Afgekeken uit de forensische diagnostiek en steeds vaker ingezet in de microbiologie. Van microsatellieten kunnen de aantallen herhalingen van repeterende elementen worden bepaald door capillaire electroforese voor meerdere loci tegelijk.
Andere moleculaire applicaties: moleculair voorspellen van antibiotica/antimycotica gevoeligheid, typeren op basis van real-time PCR, analyseren van het totale genoom van een bacterie in een paar uur tijd. In 1 analyse kunnen 100 miljard basen (= 100 Gbasen) worden gelezen. Dit levert problemen van een hele andere omvang op o.a. met de data-analyse!

Recente ontwikkelingen die niet op DNA technieken gebaseerd zijn: o.a. Maldi-TOF. Met laser schieten op monster, waardoor eiwitten worden geïoniseerd. Op grond van de tijd, die deze over een bepaalde afstand afleggen, kan de grootte worden bepaald. Zodoende worden eiwitspectra verkregen die specifiek voor een bacteriesoort zijn. Uitermate snel (seconden …) èn goedkoop (nauwelijks reagentia nodig).

Gegevensontsluiting in de zorg voor zorgverleners en patiënten
J. Gorgels, klinisch Chemicus

De inleider was en is als (oud-)directeur van Medial in het Kennemerland betrokken bij het opzetten van een systeem om gegevens van patiënten digitaal op te slaan en voor informatie ter beschikking te houden.
Waarom is ICT noodzakelijk? 1. Meer patiënten in kortere tijd, die ook nog meer mobiel zijn, meer zorgverleners, meer overdrachtsmomenten, meer instituten. 2. Eénduidige informatie opslag, -integratie en ontsluiting. Procesondersteuning en kwaliteitsbewaking. 3. Facturering 4. Verwerking in EPD.
Waarom een landelijk EPD? Meer dan 130 miljoen receptvoorschriften per jaar, tenminste 16000 opnames per jaar door verkeerd medicijngebruik ( mogelijk 250 vermijdbare doden per jaar), waarvan de kosten op 85 miljoen Euro worden begroot. Wettelijk moet per 1 januari 2011 bij overdracht een actueel medicatieoverzicht zijn. De be-handelaar moet gebruik maken van een elektronisch dossier (handhaving vanaf 1 januari 2012 ). Het landelijk EPD is voorlopig van de baan. Benadrukt wordt dat het landelijk EPD geen centrale opslag van medisch inhoudelijke gegevens inhoudt. Wel is er een verwijsindex en voorziet het systeem in een veilige uitwisseling van gegevens tussen individuele zorgaan-bieders. Belangrijk is hierbij een systeem van authenticatie en autorisatie en beveiliging te-gen hacking. Hiertoe is er voorzien in een unieke zorgverlener identificatie, een Burger Ser-vice nummer, een goed beheerd zorgsysteem, een zorg informatiesysteem, een zorg service provider , een landelijk schakelpunt en een berichtenstructuur. Landelijk zijn nu aangesloten 85% van de apotheken, 88% van de Huisartspraktijken, 15% van de ziekenhuizen. Het lande-lijk EPD wisselt al informatie van 8,5 miljoen mensen uit. Toch lijkt de invoering ver weg, de senaat schoot het af. Mogelijk wordt de registratie nu beperkt tot de medicatie of registreert men meer gegevens regionaal. In het Kennemer Gasthuis moeten patiënten per 1 maart 2011 een actueel medicatieover-zicht van huisarts of apotheek bij zich hebben. Zonder dit gaan opname of operatie niet door. In het Kennemerland is een regioportaal opgezet, waarbij een zorgverlener na iden-tificatie en authenticatie inzage kan krijgen in gegevens van de patiënt in de regionale zie-kenhuizen, de laboratoria, de GGZ en de regionale huisartsen. Ondersteuning door een help-desk en FAQ. De financiering gebeurt door de investering eenmalig te verhalen op de deel-nemers en de exploitatiekosten te verdelen over de aanvragers.
Ter adstructie laat de inleider zijn eigen ziektegeschiedenis zien, die verspreid zijn over tien instituten en die hij overal ter wereld kan oproepen.
In de toekomst voorziet hij een privépatiënten dossier op internet óf een draagbare informa-tiedrager.
Roy Go, notulist